buildingcontrol-grijs.jpg
Werknemers in de bouw worden tijdens hun werk geconfronteerd met werkzaamheden waarbij veel stof vrijkomt. Blootstelling aan kwartsstof maakt ziek, daarom heeft de overheid stofvrij werken als speerpunt gemaakt voor de controles op de bouwplaats door de Inspectie SZW. 

Kwartsstof komt vrij bij:
  • Zagen
  • Slijpen
  • Boren
  • Vegen.

De bewerkingen zagen, slijpen en boren leveren in steenachtige materialen zoals beton, bak- en natuursteen en kalkzandsteen kwartsstof op. Ook het 'bezemschoon' opleveren doet teveel stof opwaaien. 

Stofvrij werken is noodzaak voor een goede gezondheid. In hoofdzaak zijn er drie keuzes:

  • afzuiging aan de bron
  • afzuiging van een ruimte of compartiment
  • of als deze twee mogelijkheden niet haalbaar zijn, gebruik dan persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals een halfgelaatsmasker of een volgelaatsmasker.

Voordelen van het Mastermate-specialisme Stofvrij werken

  • Altijd een merkonafhankelijk advies
  • Werkbare adviezen van ervaren praktijkspecialisten
  • Kennis van alle leveranciersmogelijkheden
  • Kennis van de accessoires van leveranciers
  • Kennis van alle mogelijke combinaties
  • Actuele vakkennis.


Mail Stofvrij Werken Mastermate




.
Meer informatie vindt u in onze leaflet Stofvrijwerken.

Kom naar Mastermate voor een merkonafhankelijk advies. Vraag ernaar bij uw Mastermate-vertegenwoordiger, hij helpt u graag verder met een praktisch advies. Of stuur een mail naar stofvrijwerken@mastermate.nl.

Naast natuurlijk alle machines, stofzuigers en accessoires is de persoonlijke bescherming belangrijk om veilig en gezond te kunnen werken. Mocht u aan de bron geen afdoende bescherming kunnen realiseren, dan geven onze specialisten Persoonlijke Veiligheid & Bedrijfskleding u graag advies over de vol- of halfgelaatsmaskers. Bekijk hier onze pagina over persoonlijke bescherming of stuur een mail naar veiligheid@mastermate.nl.

  Gratis-stofvrij-werken-poster-Mastermate

Nieuw - Vraag de gratis poster stofvrij werken aan

Mastermate heeft een handige poster ontwikkeld.

Op de poster staan alle stappen om in de praktijk stofvrij te kunnen werken. Handig voor in de bouwkeet of op kantoor!

Eén van onze vertegenwoordigers komt de stofvrij werken poster dan bij u afgeven. Hij praat u dan meteen bij over de nieuwste stofvrij werken accessoires. De poster is verkrijgbaar in A-2 en A-3 formaat. Meer weten of de poster ontvangen? Stuur dan een e-mail naar info@mastermate.nl. 

Stofvrij werken = gezond werken = noodzaak
Onderstaande Stofvrij werken-cartoons zijn speciaal ontwikkeld voor Mastermate.

  Mastermate Cartoon Stofvrij werken 2
  Mastermate Cartoon Stofvrij werken 3
  Mastermate Cartoon Stofvrij werken 1
0

.
Making of de Mastermate cartoon:

.
Wetgeving
Het beleid van de Inspectie SZW bij de handhaving van de blootstelling aan schadelijke stoffen is gebaseerd op (wettelijke) grenswaarden zoals vermeld op de website van de Sociaal Economische Raad

De blootstelling van de werknemers, gemeten in de ademzone, mag de Grenswaarde Stoffen op de Werkplek gemiddeld over een 8-urige werkdag (GSW TGG-8u) niet overschrijden. Kwartsstof en houtstof van hardhout zijn de belangrijkste schadelijke stoffen in de bouw en zijn beide kankerverwekkende stoffen. Bekijk ook eens de informatie op de website van de Inspectie SZW

De grenswaarde voor kwarts is vastgesteld op basis van het 'drempelwaarde-effect'. Dat betekent dat bij concentraties onder de grenswaarde (huidige grenswaarde voor respirabel kwarts is 0,075 mg/m³) er geen gezondheidseffecten aangetoond zijn. Wanneer de werkgever aantoonbaar kan maken dat de blootstelling aan kwartsstof beneden de wettelijke grenswaarde ligt dan handhaaft Inspectie SZW niet op verdere maatregelen.

Voor kankerverwekkende stoffen zonder 'drempelwaarde-effect' (zoals houtstof van hardhout / DME) echter geldt dat wanneer de blootstelling lager kan (technisch) het ook moet. Met andere woorden: wanneer de blootstelling onder de grenswaarde (huidige grenswaarde voor inhaleerbaar houtstof (hardhout) is 2,0 mg/m³) ligt, maar het is technisch mogelijk de blootstelling nog verder te verlagen (bijvoorbeeld door toepassing Stand der Techniek), dan is de werkgever daartoe verplicht. Bron: TNO-website

Veel gestelde vragen en antwoorden

Wat is kwartsstof?
Stof/kwartsstof is slecht voor de gezondheid. Als er wordt gesproken over schadelijk (fijn)stof, ook wel kwartsstof genoemd, dan wordt respirabel kwartsstof of respirabel hardhoutstof bedoeld. Respirabel is dat deel van het totaal aan stof, dat kan doordringen tot de longblaasjes. Met als resultaat silicose (=stoflongen), COPD of zelfs longkanker. 

Uitgebreid antwoord:
Kwarts is een van de meest voorkomende mineralen ter wereld. Meer dan 12% van de aardkorst bestaat uit kwarts. Het is een van de schadelijke varianten van silica. Silica of siliciumdioxide (SiO2) is het oxide van silicium. In de natuur komt het in diverse vormen voor, zowel in kristallijne als niet-kristallijne (amorfe) vorm.

Met de term kwarts wordt respirabel vrij kristallijn silica bedoeld. De schadelijkheid van kwarts wordt bepaald door drie factoren: vrij, kristallijn en respirabel. Kwarts wordt ook wel vrij silica genoemd, omdat het niet gecombineerd met een andere verbinding of element voorkomt. In kristallijn silica zijn het silicium en de zuurstofatomen regelmatig ten opzichte van elkaar gerangschikt. Waarschijnlijk is juist deze regelmatige structuur verantwoordelijk voor de specifieke gezondheidseffecten van silica. Respirabel stof is die fractie van het zwevende stof, die doordringt tot in de terminale bronchiën en in de longblaasjes.

Wat is het risico?
Blootstelling aan kwarts kan effect hebben op de luchtwegen van werknemers. Langdurige, hoge blootstelling kan tot silicose leiden. Diep in de longen kunnen de kwartsstofdeeltjes bindweefselvorming veroorzaken. Dat wordt longfibrose of ook wel stoflongen (of silicose) genoemd. Het longweefsel kan dan minder zuurstof opnemen en wordt minder elastisch. Dat kan betekenen dat bij inspanning kortademigheid en benauwdheid optreden, en pijn op de borst. Hoe hoger de blootstelling aan stof, hoe meer schade er ontstaat.

En die schade is niet meer te herstellen. De beschadiging van de longen gaat namelijk door, ook al stopt de blootstelling. Het kwarts is dan namelijk nog in de longen aanwezig. Het verraderlijke is dat de meeste mensen er in eerste instantie niet eens zo veel van merken. Pas op latere leeftijd krijgt men er echt last van. 

Silicose vergroot de kans op het krijgen van andere longziekten als tuberculose of longkanker. Kwarts is inmiddels ook opgenomen op de lijst van kankerverwekkende stoffen. Blootstelling aan kwarts kan uiteindelijk longkanker veroorzaken.


Hoe kan ik starten met stofvrij werken in de bouw?

1. Start met bestrijding bij de bron: elimineer blootstelling door gebruik van materialen die minder of geen kwarts bevatten, zorg voor eliminatie in de ontwerpfase waardoor geen bewerkingen aan kwartshoudende materialen plaatsvinden.

2. Neem organisatorische maatregelen:

    a. Richt schone/vuile zones in.
    b. Beperk het aantal werknemers op een bepaalde plek
    c. Geef voorlichting: onderricht en instructie;
    d. Maak regelmatig schoon met de juiste middelen. Kies voor stofzuigen i.p.v. vegen
    e. Beperk/verbied het gebruik van perslucht.

3. Neem technische maatregelen:

    a. Zorg voor gecombineerd gebruik van lokale afzuiging van watertoevoer, wat leidt tot de grootste reductie in kwartsblootstelling.
    b. Gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen.
    c. Gebruik adembescherming van het juiste type, wat het inademen van stofdeeltjes kan beperken.
    Veelal komen wij in de bouw tegen dat afzuiging aan de bron de meest voor de handliggende oplossing is.


Kan ik mijn huidige machines blijven gebruiken?

Veel van de leveranciers van Mastermate hebben voor bestaande machines accessoires ontwikkeld, die op of bij machines kunnen worden gebruikt om toch met oudere machines nog stofvrij te kunnen werken. Er zijn accessoires van de originele machine-leveranciers, maar daarnaast zijn er ook veel accessoires die ontwikkeld zijn door leveranciers van bijvoorbeeld stofzuigers. Vraag een advies aan onze stofvrij werken specialisten. Stuur een mail naar stofvrijwerken@mastermate.nl en u wordt snel geholpen!

Wilt u direct al een beeld hebben van de mogelijkheden van uw machine die geen geïntegreerde stofafzuiging heeft, dan vindt u op deze website van Arbouw een goede tool om een goede stofzuiger te selekteren. Bron: Arbouw. 


Hoe kan ik een inschatting maken van de hoeveelheid stof?
Met dit door TNO ontwikkelde rekenprogramma wordt het mogelijk gemaakt om een inschatting van de blootstellingen aan schadelijke stoffen (respirabel kwarts, houtstof...) in een praktijksituatie te maken. Het programma is gebaseerd op empirische bronemissies (mg/s) van een proces (hakken, schuren, slijpen etc.) bepaald in de TNO Worst Case Room. De feitelijke werkomstandigheden (grootte werkruimte, ventilatie, duur werkzaamheden e.a.) kunnen worden gekozen en worden ingevoerd. Ook kunnen verschillende beheersmaatregelen (mate van compartimentering, gebruik stofzuiger, toevoer water...) worden geselecteerd. Op basis van deze keuzes wordt de blootstelling berekend en getoetst aan de wettelijke grenswaarden. Het rekenmodel is vrij te gebruiken en kan op deze TNO-pagina worden gedownload.


Waar moet ik opletten als ik een bestaande machine stofvrij wil maken?
Kies voor orginele accessoires van de machine-leverancier vanwege testen die vaak bij TNO zijn gedaan. Hierdoor weet u zeker dat u stofvrij kunt werken conform de wettelijke normen. 


Welke regels hanteert de inspectie SZW bij haar controles?
Een handig hulpmiddel voor uw bedrijf om goed voorbereid te zijn op de controles is de zelfinspectie-tool van Inspectie SZW. Zij hebben een webpagina in het leveren geroepen waarmee u van te voren al kunt bekijken of u veilig genoeg en volgens de wet aan het werk bent. Bekijk hier de zelfinspectie-tool, het is echt de moeite waard! 


Heb je altijd een stofzuiger nodig? 
Niet altijd. Er zijn machines die een geïntegreerde stofafzuiging hebben, zoals de Makita BHR242RFEV. Dit soort machines hebben geen aparte stofzuiger nodig. 


Wat zijn de wettelijke normen?
De overheid heeft wettelijke normen vastgelegd voor kwartsstof. De norm voor kwartsstof is GSW TGG-8u 0,075 mg/m3. GSW staat voor 'grenswaarde' en 'TGG' staat voor ´tijd gewogen gemiddelde'. '8u' staat voor 8 uur. Dus gedurende 8 uur mag de hoeveelheid kwartsstof niet boven de 0,075 mg/m3 uitkomen.

Uitgebreid antwoord:
De TNO Prestatietoets is gebaseerd op het testen van complete systemen (gereedschap, afzuigmodule, slang en stofzuiger). Voor zowel de gereedschappen als de industriële stofzuigers wordt het principe "gelijkwaardigheid" toegepast. Dit betekent dat voor vergelijkbare systemen (gereedschappen of stofzuigers) er geen (extra) TNO Prestatietoets nodig is. Deze beoordeling is aan TNO. 

Om de prestaties van verschillende stofzuigers onderling te kunnen vergelijken heeft TNO een standaardtest ontwikkeld. Deze test betreft een industriële stofzuiger in combinatie met een haakse slijper 125 mm met TNO afzuigkap. Gedurende een periode van 30 minuten wordt continu gewerkt in kalkzandsteen. In deze periode wordt circa 30 strekkende meter sleuf geproduceerd. De hoeveelheid kwartshoudend materiaal verzameld in de industriële stofzuiger bedraagt circa 3,5 kg. De test resulteert in een label dat onderstaand is weergegeven.

stofvrij-label-8-uur  Het label geeft aan hoeveel uur (1-8 uur) per 8-urige werkdag kan worden gewerkt zonder dat de blootstelling aan een schadelijke stof (respirabel kwarts, hardhout e.d.), gemeten in de ademzone van de werknemer, wordt overschreden. De blootstelling wordt getoetst aan de wettelijke grenswaarden (GSW TGG-8u) zoals vermeld op de website van de Sociaal Economische Raad (SER). Zie afbeelding 8-uur.

LET OP! Dit label heeft uitsluitend betrekking op het complete gereedschapsysteem (combinatie van stofzuiger, afzuigslang, gereedschap en afzuigaccessoire) en mag nooit gebruikt worden om de prestatie van alleen een stofzuiger aan te duiden!


stofvrij-label-A  Om toch de vergelijking tussen enkel de stofzuigers onderling te kunnen maken, is er speciaal voor stofzuigers een tweede label ontwikkeld. Dit label is weergegeven in onderstaand figuur. Regels met betrekking tot het gebruik van de labels zijn te lezen op de pagina Richtlijnen Labelgebruik van TNO. 

Dit label geeft aan binnen welke klasse een stofzuiger valt. TNO definieert de volgende vier stofzuigerklassen:

 Type 
 stofzuiger
 Operationele  capaciteit [m³/uur]  TNO-label 
 A-klasse   C > 150   5 - 8 uur 
 B-klasse  C > 100 en C < 150   2 - 4 uur
 C-klasse  C < 100  1 - uur
 D-klasse  Alleen voor stofzuigers voor bewerkingen met hout   

* capaciteit gemeten na de test aan het eind van de slang

Voor een indeling in één van de genoemde klassen geldt dat een stofzuiger aan zowel de eisen m.b.t. de minimale capaciteit voor die klasse moet voldoen als aan de eis dat het minimale TNO uurlabel behorende bij die klasse is behaald.

Vergelijking en uitwisseling stofzuigers
Op basis van bovenstaande classificatie kunnen stofzuigers onderling worden vergeleken. Een stofzuiger getest conform het hierboven vermelde protocol TNO haakse slijper/ TNO afzuigkap en resulterend in de TNO Prestatietoets kan uitsluitend worden vervangen door een stofzuiger die in dezelfde of een hogere klasse valt, én minimaal hetzelfde uurlogo behaald heeft. Indeling in de A-klasse met een 8-uurs logo is het hoogst haalbare. Een overzicht van de door TNO geteste stofzuigers en de daarop behaalde klasse vindt u hier.
Bron: TNO-website.


Handige websites
www.arbouw.nl

Op deze website van Arbouw is allerlei informatie te vinden voor werkgever als ook voor de werknemer over schadelijke stoffen in de bouw, waaronder kwartsstof. Er zijn diverse brochures te downloaden, zoals 'Kwartsstof te lijf' en 'Stofbeheersing in de afbouw- en onderhoudssector'. 


www.stofvrijwerken.tno.nl
Op deze website van TNO is alles te vinden over gecertificeerd gereedschap, leveranciers en de stand der techniek.
Bekijk ook eens deze TNO informatie:
- www.stofvrijwerken.tno.nl/gereedschappen
- www.stofvrijwerken.tno.nl/stofzuigers 


www.inspectieszw.nl
Hier zijn onder meer presentaties van TNO en de Inspectie SZW te bekijken die in 2013 bij het ondertekenen van de 'Intentieverklaring Gebruik Stofvrije (hand)gereedschappen' zijn gehouden.


www.zelfinspectie.nl
De Inspectie SZW heeft www.zelfinspectie.nl gemaakt als gereedschap voor uw organisatie om de omstandigheden van het werk te verbeteren en te toetsen aan de wet. Bekijk de korte introfilm op vimeo.


www.ser.nl/nl/taken/adviserende/grenswaarden


www.inspectieszw.nl/onderwerpen/arbeidsomstandigheden/veiligheid_en_gezondheid/gevaarlijke_stoffen/kankerverwekkende_stoffen


www.arboportaal.nl